Artificial intelligence Archives - Programmeerklassen voor kinderen

In deze subcategorie vind je blogposts over onder andere het integreren van AI in de klas, van praktische lesideeën tot discussies over de ethiek en verantwoordelijkheid van AI-gebruik.

Je laptop heeft geen slecht humeur – over gezichten in toilettassen en denkende apparaten

03/06/2025/in Artificial intelligence, Digitale Geletterdheid/door Sanne Veroude

Als je naar onderstaande afbeelding kijkt, zie je misschien – net als ik – niet alleen een toilettas, maar ook een (beetje chagrijnig) gezicht. Dit psychisch verschijnsel wordt pareidolie genoemd: je denkt iets bekend (meestal gaat het om gezichten) te zien in willekeurige vormen.

een toilettas waarbij de onderdelen een gezicht vormen

Tijdens de lessen digitale geletterdheid kom ik regelmatig een verwant fenomeen tegen: antropomorfisme – het toeschrijven van menselijke eigenschappen aan apparaten.

“Mijn laptop doet irritant”

Antropomorfisme klinkt als een ingewikkeld psychologisch begrip, maar het zit in kleine alledaagse uitspraken die we allemaal gebruiken (ik betrap me er zelf ook wel eens op). Leerlingen zeggen dingen als: “Mijn laptop doet irritant” of “Hij snapt me niet.” Begrijpelijk, want technologie kan abstract en onvoorspelbaar aanvoelen. Door het gedrag van een apparaat als ‘menselijk’ te beschrijven, maken we het begrijpelijker. En soms is dat ook een nuttige tussenstap in het leerproces.

Toch is het belangrijk om ons hiervan bewust te zijn. Door technologie menselijke bedoelingen toe te schrijven, vergeten we soms dat het logica volgt – en geen emoties heeft. Een foutmelding is geen persoonlijke aanval van je laptop, maar een uitnodiging tot onderzoek. Het biedt juist kansen om met leerlingen te oefenen in reflectie: Wat gebeurt er?, Wat zie je precies?, Waardoor komt dat?

AI – De schijn van bewustzijn

Een krachtig voorbeeld waarin pareidolie en antropomorfisme samenkomen, is onze omgang met kunstmatige intelligentie. Systemen als ChatGPT worden vaak ervaren als ‘denkend’ of zelfs ‘bewust’. Niet vreemd: de antwoorden zijn vloeiend, relevant en reageren snel. Dat lijkt intelligent gedrag – en dat is precies het risico. AI werkt namelijk niet vanuit begrip of intentie, maar op basis van statistiek en patroonherkenning. Het systeem bootst taalgebruik na op basis van enorme hoeveelheden tekstdata, zonder enige vorm van gevoel, bewustzijn of eigen wil. Toch is de verleiding groot om AI menselijke kwaliteiten toe te dichten.

Zowel kinderen als volwassenen kunnen hierdoor denken dat AI ‘weet wat je bedoelt’ of ‘zelf keuzes maakt’. Dat kan leiden tot overschatting, onnadenkend gebruik of zelfs blind vertrouwen. Voor leerkrachten is dat een belangrijk aandachtspunt. Niet alleen in het begeleiden van leerlingen, maar ook in het eigen gebruik van AI: de antwoorden klinken overtuigend, maar zijn niet altijd juist, objectief of contextueel passend.

Daarom is het essentieel om dit onderscheid helder te maken. Wie begrijpt hoe AI werkt, leert kritischer kijken: Waar komt dit antwoord vandaan?, Op basis waarvan is dit gegenereerd?, Wat kan ik hiermee – en wat juist niet?

Digitale geletterdheid betekent niet alleen handig zijn met tools, maar ook doorzien wat eronder zit. Pas dan kunnen we verantwoord en creatief gebruik maken van technologie, zonder ons te laten misleiden door schijnbare slimheid.

Van fantasie naar inzicht

De link tussen pareidolie en antropomorfisme laat mooi zien hoe ons brein werkt: we zoeken voortdurend naar betekenis, zeker als iets ingewikkeld of onbekend is. Dat is een menselijke reactie – en vaak onschuldig. Maar in een wereld waarin technologie steeds centraler staat, is het cruciaal dat we kinderen leren verder te kijken dan de schijn. Door digitale vaardigheden aan te leren – zoals kritisch denken, probleemoplossend handelen en bewust omgaan met technologie – helpen we leerlingen om niet alleen gebruikers te zijn, maar ook bewuste en weerbare burgers in een digitale samenleving.

AI in de klas: Tijd om leerlingen ermee te leren spelen!

30/08/2024/in Artificial intelligence/door revengeofthenerds

Vandaag gebeurde er iets opmerkelijks op kantoor. Terwijl ik aan het werk was, hoorde ik een geweldig nummer dat ik niet herkende. Nieuwsgierig vroeg ik wie de artiest was. Het antwoord verraste me: het nummer was het product van een van onze lessen!

In deze les schrijven leerlingen een song, waarbij ze met behulp van gespecialiseerde AI programma’s zowel de songtekst, als de muziek, als de albumcover maken.Een enorm populaire opdracht, waar de leerlingen enthousiast aan werken. Een van die nummers was zelfs zó goed, dat het zo de top 40 in had gekund!

AI in de SLO-Leerdoelen: Kansen en Uitdagingen

Met de nieuwe SLO-leerdoelen wordt één van de negen doelen gewijd aan Artificial Intelligence (AI). Hoewel dat misschien wat overdreven lijkt, ben ik blij dat we AI als verplicht onderwerp gaan behandelen. Het is belangrijk dat leerlingen niet alleen bekend raken met de technologie, maar er ook op een verantwoorde manier mee leren omgaan. Het biedt namelijk niet alleen uitdagingen, maar ook enorme kansen.

Veel docenten waarmee ik spreek, zijn toch wat terughoudend. Niet omdat ze bang zijn voor dystopische scenario’s zoals in The Matrix of I, Robot, maar omdat ze zien hoe AI leerlingen in staat stelt om te creëren zonder er al te veel moeite voor te doen. Huiswerk, werkstukken, zelfs gedichten – AI kan het sneller, nauwkeuriger en vaak nog beter. De vraag is dan ook: hoe zorg je ervoor dat leerlingen blijven oefenen en zelf leren nadenken, als ze weten dat AI de klus voor ze kan klaren?

AI staat nog in de kinderschoenen, maar zelfs nu al kan het een geweldige hulp zijn bij het maken van teksten, beelden en – laten we eerlijk zijn – zelfs sinterklaasgedichten. En deze generatie leerlingen weet dat donders goed. AI verbieden is daarom geen oplossing; de verleiding is te groot. En wees eerlijk: als wij de keuze hebben tussen lopen of de trein pakken, kiezen we toch ook vaak voor de snellere optie?

AI als Hulpmiddel: Kritisch Denken en Eigen Inbreng van Leerlingen

Wat belangrijk is, is dat we leerlingen leren wat AI precies is, wat het kan en wat het vooral níet kan. Ze moeten leren hoe ze de sterke kanten kunnen benutten en de valkuilen kunnen vermijden. Dat betekent dat ze goed moeten nadenken over de vragen die ze aan AI stellen, kritisch de antwoorden moeten controleren, en altijd alert blijven op eventuele fouten of misinterpretaties, want die komen nog regelmatig voor.

Een voorbeeld: laat AI gerust de basis van je spreekbeurt over cavia’s schrijven, maar zorg ervoor dat je de tekst controleert, aanvult met je eigen persoonlijke touch, en controleert op feitelijke juistheid. Zo zorg je niet alleen voor een interessante spreekbeurt, maar ook voor een overtuigende presentatie die je met plezier geeft.

Voor docenten betekent dit dat we anders naar prestaties moeten kijken. De kwaliteit van werkstukken en presentaties zal waarschijnlijk stijgen, maar dat betekent niet dat we alleen moeten focussen op de inhoud. Het echte leerproces zit in de originaliteit, creativiteit en persoonlijke inbreng van de leerling. Was de presentatie overtuigend? Paste de inhoud bij het publiek? Was er sprake van een eigen visie of invalshoek? Zo kunnen leerlingen met trots zeggen: dit is mijn eigen bijdrage.

De integratie van AI in het onderwijs is onvermijdelijk. Maar in plaats van de technologie te vrezen, kunnen we leerlingen juist leren om ermee te spelen en het op een verantwoorde manier te gebruiken. Door AI te omarmen, maken we onze leerlingen klaar voor de toekomst, waarin technologie een steeds grotere rol zal spelen. Laten we ervoor zorgen dat ze die toekomst met vertrouwen tegemoet kunnen zien!