Onlangs organiseerde de Algemene Onderwijsbond (AOb) een wetenschapscollege ‘Kritische digitale geletterdheid’. Daarin werd de macht die Big Tech over het onderwijs heeft, onder de loep genomen. Grote techbedrijven maken niet alleen gebruik van hun naamsbekendheid, maar leveren ook degelijke en eenvoudig te gebruiken software, die in sommige gevallen nog helemaal gratis zijn ook. En nu weten we inmiddels wel dat als iets gratis is, wij het product zijn en dat onze data verkocht wordt, maar we weten niet wat we daar aan kunnen doen.

We geven kinderen allemaal een Chromebook, van Google. Een bedrijf dat zijn geld verdient met data en reclame. Nu zijn kindaccounts op zo’n apparaat goed dicht te timmeren, en dat is maar goed ook, want het gehele Google ecosysteem staat bol van AI assistenten zoals NotebookLM, Gemini en automatisch gegenereerde AI zoekresultaten.  Dankzij een zestien pagina tellende eindgebruikersovereenkomst zijn we als Europeanen beschermd onder de GDPR. Onze data is veilig, wordt correct verwerkt en wordt verwijderd als we daarom vragen. Althans, dat is als we Google kunnen vertrouwen. Want als er iets mis gaat, wordt Google beschermd onder diezelfde voorwaarden, en is jouw data al verkocht.

Het is botweg gezegd gevaarlijk om deze  mogelijke gevaren te negeren, zeker in het kader van ‘gemak’. We accepteren eindgebruikers overeenkomsten en wijzigingen daaraan zonder dat we de implicaties en consequenties kunnen overzien, als we ze al lezen  Maar ondertussen gebruiken kinderen wel de technologie die wij ze op scholen aanbieden en krijgen ze dat gemak met de paplepel ingegoten.

Overal de stekker uittrekken en in een hutje op de hei gaan wonen is helaas ook geen optie meer, hoe aanlokkelijk ook. We zijn omringd door technologie, en de kinderen moeten straks op eigen benen in dit digitale moeras gaan staan. Ontwijken is geen optie. Bang zijn ook niet. Het komt dus neer op bewuste keuzes maken. Er zijn nog steeds oplossingen buiten de gebaande paden, als je weet waar je moet zoeken.

De Programmeerschool probeert hierin bewuste keuzes te maken. Voor onze lessen maken we gebruik van websites en applicaties die of geen inlog vereisen, of geen invasieve informatie van de leerlingen vragen. Vereist een applicatie dat je met een Google of Microsoft-account moet inloggen, gebruiken wij liever een alternatief. Ook voorzien wij in generieke inloggegevens die niet terug te koppelen zijn aan een individuele leerling, zodat een kind geen dataspoor naar zichzelf achterlaat. Onze leenlaptops tijdens zomerkampen draaien Linux, een veilig besturingssysteem dat zich niet aan data voedt. Zo kunnen we ons volledige programma digitale geletterdheid met een gerust hart aanbieden. En verandert er iets waardoor er toch een risico ontstaat, dan draaien wij onze zeilen bij.

Ook scholen kunnen dat. Zorg er bijvoorbeeld voor dat DuckDuckGo.com (of nog beter, noai.duckduckgo.com) als standaard zoekmachine in staat gesteld. Het Nederlandse Startpage is ook een sterk alternatief. In plaats van Google Drive is er het Zwitserse Infomaniak. Een les over AI kan bijvoorbeeld ook gegeven worden met Lumo (ook Zwitsers), dat privacy hoog in het vaandel heeft en zonder account gebruikt kan worden. Het Australische Canva kent ook een hoop Europese alternatieven, zoals Easil (Nederlands) en Snappa (Iers). Daarnaast is het ook belangrijk om na te gaan of de kinderen op Chromebooks daadwerkelijk gebruik maken van kindaccounts, waardoor hun privacy beter wordt beveiligd. Een avontuurlijke IT-beheerder zou zelfs de kinderen volledig van Google en Microsoft kunnen halen door het op Linux gebaseerde Zorin OS for Education te implementeren, met behoud van belangrijke tools zoals meekijken op schermen en een gecentraliseerde beheerdersomgeving.

Uiteindelijk is het vooral zaak dat we kritischer kijken naar hoe de techwereld beweegt. Zelfs (of misschien zelfs juist) als we niets te verbergen hebben, is onze privacy waardevol. En vooral die van de kinderen.